Shiayan Logo
» چه بزرگوارانی در بقیع دفن شده‌اند؟
دوشنبه 22 Jul 2013
1 امتیاز2 امتیاز3 امتیاز4 امتیاز5 امتیاز | 428
امتیار شما به این مطلب:

یكی از پر خاطره‏ترین مكان‎های مدینه، بقیع است؛ جایی كه نخست آن را بقیع الغرقد می‏نامیدند. «غرقد» نوعی درخت بوده كه در گذشته، در محل این قبرستان و یا در كنار آن قرار داشته و محتملا به تدریج با گسترش قبرستان، آن درخت‎ها -كه به نظر برخی توتستان بوده – از میان رفته است.

بقیع پیش از اسلام، گورستان مردم یثرب بوده و پس از اسلام نیز به عنوان مهمترین گورستان مدینه شناخته شده است. این گورستان با وسعت نسبتا زیاد خود، در طول قرون مختلف اسلامی مدفن صحابه، تابعین و مهمتر از همه، چهار تن از امامان(علیهم‎السلام) بوده و از این رو محل زیارت تمامی زائران مدینه منوره است. بقیع در ناحیه شرقی مسجد النبی و تقریبا در فاصله دویست متری آن قرار دارد. این قبرستان تا یكصد سال پیش خارج از حصار قرار داشت، اما اكنون تقریبا در میان شهر مدینه واقع شده و با چهار خیابان محاصره گردیده است؛ ستین، عبد العزیز، ابی ذر، باب العوالی.

بقیع در زمان رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نیز زیارتگاه بوده و آن حضرت برخی شب‎ها خانه را ترك كرده و تنها به بقیع می‏رفته و در آنجا به راز و نیاز با خدا می‏پرداخته است. برخی دختران آن حضرت و نیز برخی از یاران نزدیكش در بقیع مدفونند؛ كسانی چون عثمان بن مظعون كه از صحابی مورد علاقه رسول خدا بود.

قبرستان بقیع تا قبل از تسلط آل سعود، قبه‏های متعددی داشت كه بر روی قبور خاصی ساخته شده بود. اما اكنون به صورت فضای باز و ساده‏ای در آمده است و قبرها جز نشانی ساده، به صورت سنگی كه بالای سر آنها گذاشته شده، چیزی ندارد. با وجود این، تعلق خاطر مسلمانان به مدفون شدگان بقیع باعث گردیده است تا قبر عده‏ای از بزرگان مدفون، مشخص باقی بماند؛ گرچه به مرور زمان، قبور صدها بلكه هزاران تن از صحابه و تابعین به دست فراموشی سپرده شده و قبر آنان نامشخص مانده است.

سفرنامه‏ها و كتاب‎های تاریخی كه در قرون مختلف به نگارش در آمده است ‏حكایت از اعتنای كامل زائران حرم نبوی به این قبرستان می‏كند. مسلمانان از هر فرقه و مسلك پس از زیارت خیرالبشر به زیارت مدفون شدگان در بقیع می‏آمده و خاطره پر شكوه عصر نخستین اسلامی و مظلومیت امامان را زنده می‏كرده‏اند. متاسفانه این قبور به دلیل عقاید خاص حاكمان جدید عربستان تخریب گردیده و باعث دلخوری جمعیت‎های میلیونی مسلمانان زائر و غیر زائر دنیای اسلام شده است. تخریب این قبه‏ها البته از روی توجه به ساده‎زیستی نبوده است!

مدفون شدگان در بقیع:

قبر امامان شیعه

مهمترین دفن شدگان بقیع از دیدگاه شیعیان، چهار تن از امامان معصوم هستند كه در كنار یكدیگر به خاك سپرده شده‏اند.

1- امام مجتبی(علیه‎السلام)
ریحانه رسول خدا(صلی الله علیه و آله)، حسن بن علی(علیهماالسلام)، در پانزدهم رمضان سال سوم هجرت به دنیا آمد. وی و برادرش امام حسین(علیه‎السلام) مورد علاقه شدید رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بودند و به عنوان فرزندان آن حضرت شناخته می‏شدند. امام مجتبی(علیه‎السلام) بعد از رسول خدا(صلی الله علیه و آله)، در كنار پدرش امیرمؤمنان(علیه‎السلام)، در جنگ‎های جمل، صفین و نهروان شركت كرد. پس از شهادت امیرمؤمنان(علیه‎السلام)، با نصب پدرش، مردم عراق با او بیعت كردند، اما به دلایل متعددی وی را همچون پدرش در جنگ با معاویه تنها گذاشتند. او نیز به اجبار حكومت را رها كرد و عازم مدینه شد. این رخداد در سال 41 هجری قمری اتفاق افتاد. پس از آن، امام مجتبی(علیه‎السلام) به مدت ده سال در مدینه با شیعیان خود مرتبط بود. وی اسوه اخلاق بود و بارها اموال خویش را نصف كرد و نیمی از آن را در راه خدا بخشید. عاقبت به توطئه معاویه و به دست همسر نابكارش كه دختر اشعث بن قیس بود، مسموم شد و به شهادت رسید. مردم مدینه در سوگ آن امام به ماتم نشستند. امام علاقه‏مند بود تا در كنار جدش رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به خاك سپرده شود؛ اما مروانیان با همكاری شخصی كه ادعای مالكیت زمینی را داشت كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در آنجا مدفون شده بود، مانع این كار شدند؛ لذا آن حضرت را در بقیع به خاك سپردند.

2- امام سجاد(علیه‎السلام)
امام سجاد(علیه‎السلام) چهارمین امام شیعه است. او در سال 38 قمری متولد شد و دوران رشد خود را در عهد امامت امام مجتبی(علیه‎السلام) و پدر خود حسین بن علی(علیهما‎السلام) سپری كرد. در كربلا حاضر شد، اما به دلیل بیماری نتوانست در جنگ شركت كند. پس از آن قریب سی و چهار سال؛ یعنی تا سال 94 قمری، رهبری شیعه را بر عهده داشت. این دوره، دوره‏ای سخت بود و شیعیان به شدت تحت فشار امویان قرار داشتند. آن حضرت از راه‎های گوناگون توانست ‏شیعیان خالص را در اطراف خویش گرد آورد و راه را برای فرزندش امام باقر(علیه‎السلام) باز كند. از مهمترین یادگارهای امام سجاد (علیه‎السلام) دعاهای آن حضرت است كه مشحون از مفاهیم عالی اخلاقی و عبادی و سیاسی است و پس از قرآن و نهج البلاغه، یكی از مهمترین متون دینی ما به شمار می‏آید.
امام سجاد(علیه‎السلام) در سال 94 ق. به تحریك ولید بن عبدالملك مسموم گردید و به شهادت رسید و در كنار امام مجتبی(علیه‎السلام) در بقیع مدفون شد.

3- امام باقر(علیه‎السلام)
آن حضرت پنجمین امام شیعه است و در سال 58 قمری به دنیا آمد و تا سال 94 قمری در كنار پدرش در مدینه زندگی می‏كرد. پس از شهادت پدر، رهبری شیعه را در دست گرفت و به جهت‏ شهرت علمی و فقهی خویش، شاگردان فراوانی گرد او جمع شدند. آن امام را به دلیل همین علم و دانش ‏«باقر العلوم‏»؛ یعنی شكافنده علوم لقب دادند. جابر انصاری، از آخرین صحابه بر جای مانده، سلام رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را به او رساند و امام را بوسید. امام در اوج نزاع‎هایی كه میان عالمان مدینه بر سر مسائل اعتقادی و احكام فقهی در گرفته بود، خطوط روشنی را در فقه تبیین كرد كه تكیه‎گاه شیعیان در مذهب اصیل شیعه است.
امام باقر(علیه‎السلام) در سال 114 یا 117 ق. به تحریك هشام بن عبدالملك به شهادت رسید و در كنار پدرش حضرت سجاد(علیه‎السلام) در بقیع دفن شد.

4- امام صادق(علیه‎السلام)
امام صادق(علیه‎السلام) كه ششمین امام معصوم است و مذهب شیعه را با نام او به عنوان مذهب جعفری می‏شناسند، در سال 80 یا 83 قمری در مدینه به دنیا آمد و پس از شهادت پدر، رهبری فكری و سیاسی شیعیان اصیل پیرو مذهب امامیه را بر عهده گرفت. آن حضرت تا سال 148 قمری در قید حیات بود. در این مدت هزاران شاگرد در محفل درسش حاضر می‏شدند و مورد ستایش تمامی عالمان عصر خویش بود. در متون دینی شیعه، چندین هزار روایت از آن حضرت در تفسیر، اخلاق و به ویژه فقه، رسیده كه باعث عظمت‏ حدیث ‏شیعه و موجب تقویت بنیه علمی آن است. امام صادق (علیه‎السلام) كوشید تا شیعیان را در برابر دیگران مسلح به دانش حدیث و فقه كند و با انحرافاتی كه ممكن بود در میان شیعه به وجود آید، به مبارزه برخیزد. در دوره این امام نیز جز در چند سال نخست دولت عباسی، فشاری سخت بر شیعیان وجود داشت. منصور، دومین خلیفه عباسی، نسبت به امام صادق (علیه‎السلام) سخت كینه داشت و عاقبت نیز به نوشته مورخان در 25 شوال سال 148 هجری به تحریك وی مسموم شد و به شهادت رسید. آن حضرت در كنار جد و پدرش در بقیع به خاك سپرده شد.
در گذشته، قبور این چهار امام، با قبه‏ای كه بر فراز آن ساخته شده بود، به عنوان یكی از زیارتگاه‎های مسلمانان، به ویژه شیعیان، شناخته می‏شد؛ یكی از مشهورترین این بناها از آن مجدالملك قمی براوستانی وزیر بركیارق سلجوقی است كه در قرن پنجم بر فراز قبور امامان ساخته شده بوده است. اما این آثار در سال‎های اخیر از میان رفته و قبور ائمه در شكل ساده‏ای مشخص شده است. (1)

قبر منسوب به حضرت فاطمه(علیهاالسلام)
درباره محل دقیق قبر آن حضرت و این كه آیا در خانه خود مدفون شده یا در بقیع، نمی‏توان با قاطعیت اظهار نظر كرد. شواهدی وجود دارد كه نشان می‏دهد آن حضرت در بقیع مدفون گردیده، همانگونه كه شواهدی حكایت از آن می‏كند كه در خانه خود، كه اكنون در حجره شریفه قرار دارد، دفن شده است. (2) در احادیث امامان شیعه، نوعا محل دفن، خانه خود حضرت معرفی شده است. (3) به همین دلیل علمای برجسته شیعه نظیر شیخ صدوق، شیخ مفید، شیخ طوسی، ابن طاووس و علامه مجلسی مدفن حضرت را خانه خودش، كه بعدا در مسجد قرار گرفت، می‏دانند. (4) محلی كه به عنوان قبر آن حضرت در بقیع مشخص شده، پایین‏تر از قبور ائمه چهارگانه، در قسمت راست(شمال غرب) آنها قرار گرفته است و احتمال دارد كه اینجا محل قبر فاطمه بنت اسد باشد.

حضرت فاطمه(علیهاالسلام) یكی از زنان برگزیده عالم شناخته شده و مورد علاقه شدید رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بود. درباره آن گرامی، فرزندان و شویش امام علی(علیه‎السلام)، فضایل بی‏شماری از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نقل شده است؛ یكی از آنها همان روایت مشهور است كه پیامبر(صلی الله علیه و آله) او را پاره تن خود خواند و آزار به او را آزار در حق خود شمرد. حضرت فاطمه(علیهاالسلام)، پس از ماجرای سقیفه، به مخالفت با حاكمیت وقت پرداخت و در باقی ‏عمر خویش، حاضر به حرف زدن با آنان نشد. آن حضرت وصیت كرد تا دور از چشم آنان و در شب دفن شود و این كار را به عنوان اظهار مخالفت و نشان دادن مظلومیت ‏خود در برابر خلفا انجام داد.

قبه بنات الرسول

از جمله مدفون شدگان بقیع، سه دختر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) هستند كه پیش از این، قبه‏ای بر فراز قبر آنان قرار داشته و به نام قبه بنات الرسول مشهور بوده است.
رقیه: وی همسر عثمان بن عفان بود و با او در مدینه زندگی می‏كرد. زمانی كه جنگ بدر رخ داد، او گرفتار مرض سختی بود و تا قبل از رسیدن پدر به مدینه، درگذشت. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) او را در بقیع دفن كرد.

ام كلثوم: وی پس از رقیه، به همسری عثمان بن عفان در آمد. وی نیز در سال نهم هجرت درگذشت و در بقیع دفن شد.

زینب: او همسر ابوالعاص بن ربیع بود. پس از هجرت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به مدینه، در مكه نزد همسرش نگه داشته شد. ابوالعاص در جنگ بدر در كنار مشركان شركت كرد و اسیر شد. زینب گلوبند خود را به عنوان فدیه فرستاد. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود تا گلوبند را پس فرستادند و ابوالعاص را نیز به شرطی آزاد كرد كه همسرش را طلاق دهد و راهی مدینه كند، و بدین ترتیب زینب به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) ملحق شد. چند سال بعد، ابوالعاص ایمان آورد و به مدینه آمد و مجددا با زینب ازدواج كرد. زینب در سال هشتم هجرت درگذشت.
این سه خواهر در كنار یكدیگر دفن شده‏اند و همانگونه كه اشاره شد، قبر آنها قبه‏ای داشته و به عنوان یكی از زیارتگاه‎های مدینه در بقیع بوده است.

همسران رسول خدا(صلی الله علیه و آله)

بیشتر همسران آن حضرت، در بقیع و در كنار یكدیگر مدفون شده‏اند. برخی از آنها عبارتند از: زینب فرزند خزیمه(متوفای سال 4 ه.)؛ ریحانه فرزند زبیر(متوفای 8 ه.)؛ ماریه قبطیه(متوفای 16 ه.)؛ زینب بنت جحش(متوفای 20 ه.)؛ ام حبیبه دختر ابوسفیان(متوفای 42 یا 44 ه.)؛ حفصه دختر عمر(متوفای 45 ه.)؛ سوده(متوفای 50 یا 54 ه.)؛ صفیه دختر حیی بن اخطب یهودی(متوفای 50 ه.)؛ جویریه فرزند حارث(متوفای 50 یا 56 ه.)؛ عایشه دختر ابوبكر(متوفای 57 یا 58 ه.) عایشه علاقه‏مند بود تا در كنار رسول خدا(صلی الله علیه و آله) دفن شود، اما خودش گفت به خاطر آنچه پس از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) انجام داده‏ام، از دفن شدن پیش آن حضرت شرم دارم. و لذا در بقیع دفن شد؛ ام‎سلمه (متوفای سال 61 ه.) بهترین همسر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پس از خدیجه و از حامیان ولایت امیرمؤمنان بود. (5)

مقبره ابراهیم

تنها فرزند پسر، كه در مدینه نصیب رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شد، ابراهیم بود كه از مادری به نام ماریه قبطیه به دنیا آمد. این زن را حاكم مصر به رسم‏ هدیه برای رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرستاده بود. ابراهیم در ذیحجه سال هشتم هجرت متولد شد. با تولد او موجی از شادی و سرور مدینه را فرا گرفت، بطوری كه محل تولد ابراهیم، به عنوان مشربه ام ابراهیم تا همین اواخر نیز از آثار دینی مدینه به شمار می‏رفت. اما پس از گذشت قریب یك سال، ابراهیم درگذشت و رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را در غم فقدان فرزند خود شدیدا اندوهگین كرد.
ابراهیم در كنار عثمان بن مظعون، كه یاری فداكار و مورد علاقه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بود، مدفون شد.

فاطمه بنت اسد

این مادر، از زنان بسیار محبوب نزد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بود. وی آنقدر عظمت داشت كه بنابر اخبار فراوان، به اندرون خانه كعبه رفت و امیرمؤمنان، علی(علیه‎السلام) را در آن مكان مقدس به دنیا آورد. او به عنوان همسر ابوطالب در سرپرستی رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شریك بود و آن حضرت فاطمه بنت اسد را چون مادر خویش می‏دانست. وی از نخستین زنان مسلمان در مكه بود و پس از هجرت، همراه فرزندش امام علی(علیه‎السلام) در مدینه زندگی می‏كرد. به هنگام رحلتش، رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به شدت متاثر شد و بر وی نماز خواند و در حالی كه می‏گریست، او را در قبر نهاد. محتمل است قبری كه در نزدیكی قبور ائمه(علیهم‎السلام) قرار دارد، از آن فاطمه بنت اسد باشد.
در روایت‎های دیگر، محل دفن وی در نزدیكی قبر سعد بن معاذ و ابوسعید خدری دانسته شده است.

عباس بن عبد المطلب
عباس عموی پیامبر(صلی الله علیه و آله) بود و در حوادثی كه در مكه بر اسلام گذشت، در جمع بنی‎هاشم از مدافعان رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به شمار می‏رفت. وی از اشراف مكه تلقی می‏شد و روحیه اشرافی نیز داشت. در عین حال، پس از آن كه اسلام آورد و به دلیل كمكی كه در جمع بنی‎هاشم به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) كرده بود و نیز به عنوان عموی آن حضرت، مورد علاقه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بود. وی بعد از رحلت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به امیرمؤمنان(علیه‎السلام) وفادار بود و در سال 33 هجری قمری در عهد خلافت عثمان بدرود حیات گفت. بنی عباس از نسل او هستند.

دیگر مدفون شدگان بقیع
پیش از این اشاره كردیم كه بقیع مدفن هزاران تن از صحابه، تابعین و بزرگان اسلام است. قبور بسیاری از آنان نامشخص و برخی نیز مشخص است.

محمد بن علی
محمد حنفیه فرزند بزرگوار امیرمؤمنان(علیه‎السلام) است. وی مورد علاقه پدر بود و در جنگ‎های امیرمؤمنان(علیه‎السلام) با ناكثین، قاسطین و مارقین در كنار آن حضرت شركت داشت. وی در سال 80 هجری درگذشت.

عقیل بن ابی طالب
وی فرزند ابوطالب و بیست ‏سال بزرگتر از امیرمؤمنان(علیه‎السلام) بود و از نسب شناسان معروف زمان خویش شمرده می‏شد. (6)

عبدالله بن جعفر
جعفر بن ابی طالب همان كسی بود كه سرپرستی مهاجران حبشه را به عهده داشت و پس از بازگشت، در جنگ مؤته به شهادت رسید. عبدالله، فرزند بزرگ وی، همسر زینب دختر امیرمؤمنان (علیه‎السلام) و مردی با گذشت بود. تنی چند از فرزندانش در كربلا به شهادت رسیدند. او در سال 80 درگذشت.

اسماعیل بن جعفر الصادق(علیه‎السلام)

اسماعیل فرزند بزرگ امام صادق(علیه‎السلام) بود كه پیش از پدر درگذشت. یكی از فرقه‏های اسلام كه به نام اسماعیلیه شناخته می‏شود، از معتقدان به امامت او و فرزندانش هستند. مقبره اسماعیل تا ده – پانزده سال پیش بیرون از بقیع قرار داشته است. چنین اظهار شده كه قبر را به داخل بقیع منتقل كرده‏اند.
شاهدی عینی گفت ‏شبی خود ناظر بوده كه مقبره را خراب كردند و محتویات قبر را به داخل بقیع انتقال دادند.

صفیه

صفیه دختر عبدالمطلب و عمه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بود. وی از زنان ‏با شهامت صدر اسلام به شمار می‏رفت و در جریان جنگ احزاب، در داخل شهر، یك یهودی را كه برای یهودیان بنی قریظه جاسوسی می‏كرد، به قتل رساند.

عاتكه

عاتكه نیز دختر عبدالمطلب و از عمه‏های رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بود. وی همان است كه در مكه، پیش از جنگ بدر، خوابی بدین مضمون دید كه قریش جگرگوشه‏های خود را از دست می‏دهد. اما ابوجهل او را مورد تمسخر قرار داد و از قضا در بدر، قریش بیشترین بزرگان خود و از جمله ابوجهل را از دست داد.

این دو خواهر در كنار یكدیگر دفن شده‏اند و در گذشته بقعه‏ای داشته‏اند كه به نام ‏«بقیع العمات‏» شناخته می‏شد، و اكنون اثری از آن بر جای نمانده است.

برگرفته از کتاب آثار اسلامی مكه و مدینه

رسول جعفريان

جهت دریافت مطالب روزانه سایت شیعیان در خبرنامه ایمیلی عضو شوید. برای عضویت (رایگان) اینجا کلیک کنید.

برچسب‌ها: ،

نظر شما


نظرات (22 نظر)


  • محمدمهدی قره حسنلو:

    عالی بود


  • فاطمه:

    ممنون عالی بود.


  • حسین:

    مرسی خیلی ممنون


  • نوروز علاالدين:

    خيلي خوب بود


  • متین:

    مرسی خیلی ممنون


  • هادی:

    انشاءالله شمایی که تاحالا نتونستین زیارت این بزرگوارا برین قسمتتون بشه…
    باتشکر از دست اندرکاران سایت خوب شیعیان
    التماس دعا


  • حسین:

    ممنون… عالی بود


  • زیبا:

    خوب بود با تشکر


  • ابوالفضل خسروابادی:

    با تشکر از شما .اطلاعات خوبی بود


  • شروین:

    خیلی عالی است ممنوووون


  • ناشناس:

    عالی


  • طاها:

    خیلی عالی بود


  • شايان:

    عالي


  • محمد تیام:

    خیلی خیلی بدردم خورد


  • رویا:

    دستتون درد نکنه و خدا قوت .یه تحقیق عالی از روش نوشتم و خیلی چیز ها را هم نمی دونستم که حالا فهمیدم.


  • نشناس:

    اطلاعات خوبی بود


  • نشناس:

    عالی


  • رها:

    واقعا عالییییییییییییییییییییی بود من تونستم اطلاعات خیلی خوبی به دست بیاورم


  • salarkhani:

    مرسی از زحماتتون اجرتان با اولیاالله


  • محمد محسن:

    سلام بسیار عالی بود.تشکر بابت زحماتی که می کشید.انشاا..اجر شما با امبر المومنین ع


  • احسان:

    من اونقدر درگیر دغدغه های پیش پا افتاده زندگیم شده بودم که اصلا به دین اهمیتی نمیدادم.ولی خوشبختانه چند وقتیه که با خوندن پست های شما اطلاعات دینی مفیدی کسب میکنم.از صمیم قلب از خدا براتون دعای خیر میکنم.لطفا شما هم من حقیر رو از دعاهاتون محروم نکنید


  • سحر:

    اطلاعات مفیدی بود.تشکر میکنم


عضویت در خبرنامه سایت
بعد از عضویت ایمیلتان را چک کنید و بر روی لینک فعال‌سازی کلیک کنید تا عضویت شما کامل شود.
جدیدترین مطالب
پربازدیدها
Shiayan Logo تبلیغ شما در سایت شیعیان
امام خمینی
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به پایگاه اطلاع رسانی شیعیان است و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.